Betekenis van Tezkiyah
Het woord tezkiyah draagt betekenissen als: geoorloofd en zuiver zijn, mooi en verfijnd worden, beschermd zijn tegen lelijkheid en innerlijk schoon zijn.
Het begin van tezkiyah is het reinigen van het hart van shirk. Daarna volgt het zuiveren en beschermen van de nafs tegen kwaad, en het vullen van het innerlijk met spiritualiteit: geloof, taqwā, kennis, wijsheid, zuivere gevoelens en goede gewoonten.
In de tasawwuf-traditie betekent tezkiyah dat de overheersing van de nafs over de mens wordt gebroken, zodat de ziel (rūh) de leiding kan nemen. Dat gebeurt door de verlangens van de nafs terug te brengen tot een maat en de wil te versterken. Dit heet riyādah: matigheid in eten, drinken, slapen en spreken. Het doel is niet de nafs volledig uit te schakelen – dat is niet mogelijk en ook niet gewenst – maar haar neigingen te beteugelen en te temmen binnen de grenzen van de goddelijke geboden.
Tezkiyah betekent ook: het zuiveren van de liefde voor de wereld in het hart, want wereldse gehechtheid is de moeder van veel lelijkheid. Tegelijkertijd betekent tezkiyah groei en geestelijke ontwikkeling: alle etappes van innerlijke discipline en opvoeding vallen eronder.
Allah (swt) wil dat Zijn dienaren belang hechten aan deze innerlijke zuivering, en Hij spoort hen aan om de middelen daartoe te zoeken en te gebruiken.
De du‘ā van Ibrāhīm (a.s.)
Profeet Ibrāhīm (a.s.) maakt in de Qur’an een bijzondere du‘ā:
“Onze Heer, zend onder hen een Boodschapper uit hun midden, die hun Uw Verzen voordraagt, hen het Boek en de Wijsheid onderwijst, en hen zuivert. Voorwaar, U bent de Almachtige, de Alwijze.” (al-Baqarah, 129)
In deze smeekbede zitten drie hoofdlijnen:
-
Dat de mensen kennis verwerven door de tekenen (āyāt) van Allah te horen en dat de Profeet deze als boodschapper overbrengt.
-
Dat er een algemene mobilisatie ontstaat om de Qur’an en de Sunnah te leren én te onderwijzen.
-
Dat de harten gezuiverd worden door te leven volgens de leiding van het Boek en de Sunnah, en daden te verrichten op basis van kennis.
Tezkiyah staat hier niet los van kennis. Het is juist het doel en de vrucht van geopenbaarde kennis.
Zuivering als profetische taak
Allah (swt) zegt:
“Voorwaar, Allah heeft de gelovigen een grote gunst bewezen, toen Hij onder hen een Boodschapper uit hun midden zond, die hun Zijn Verzen voordraagt, hen zuivert en hen het Boek en de Wijsheid onderwijst. Voorzeker, daarvoor verkeerden zij in duidelijke dwaling.” (Āl ‘Imrān, 164)
In dit vers worden drie profetische taken samen genoemd:
-
de Verzen reciteren,
-
de harten zuiveren,
-
het Boek en de Wijsheid onderwijzen.
Dat betekent dat zuivering geen bijzaak is: wie niet gezuiverd is, kan echte kennis niet duurzaam dragen. En zelfs als hij veel informatie vergaart, zal die kennis hem niet echt baten zolang zijn hart vervuild is.
Kennis en wijsheid zijn een licht en een sieraad. Om dat licht te ontvangen, moet de “plek” waar het neergelaten wordt – het hart – eerst vrijgemaakt worden van schadelijke en overbodige zaken. Daarom:
-
Reciteren de Profeten eerst de Verzen van Allah,
-
zuiveren zij vervolgens de zielen van overtolligheid, zonden en lelijkheid,
-
en pas daarna onderwijzen zij het Boek en de Wijsheid aan hen die gereinigd zijn.
Tezkiyah in de Qur’an
Allah (swt) zegt:
“Voorwaar, welgelukt is hij die zich reinigt, de Naam van zijn Heer gedenkt en (Hem) aanbidt.” (al-A‘là, 14–15)
Hier wordt een volgorde zichtbaar:
-
eerst het reinigen van hart, lichaam en bezit van verkeerde en onreine zaken;
-
daardoor verdwijnen de sluiers van achteloosheid tussen dienaar en Heer;
-
daarna treedt men met een door halāl gevoed lichaam en een gedenkend (dhākir) hart binnen in het klimaat van aanbidding, in een staat van ontzag en innerlijke aanwezigheid.
Bursawī (r.a.) legt dit vers als volgt uit:
“Dit vers wijst op het zuiveren van de nafs van daden die in strijd zijn met de sharī‘ah, het reinigen van het hart van de liefde voor de wereld, het zich in de mate van zijn vermogen tot Allah keren en zelfs het loslaten van het gedenken van anderen dan Allah.”
En Allah (swt) zegt:
“Jij kunt slechts degenen waarschuwen die hun Heer vrezen, terwijl zij Hem in het verborgene vrezen en het gebed onderhouden. En wie zich reinigt, reinigt zich slechts voor zichzelf. En tot Allah is de terugkeer.” (Fātir, 18)
De waarschuwingen van de Profeten, hun vermaningen en het doen vrezen voor een slecht einde, hebben alleen nut voor:
-
mensen wiens hart gevuld is met khawf (ontzag) voor Allah,
-
die in het verborgene bidden en hun uiterlijk tooien met aanbidding,
-
en die hun innerlijk zuiveren omwille van Allah.
Het woord tezekkā (zich reinigen) in dit vers omvat zowel:
-
vrezen voor Allah (taqwā),
-
als het bidden met khushū‘ (nederigheid en innerlijke aanwezigheid).
Ook zegt Allah:
“Voorwaar, alleen zij van Zijn dienaren die kennis hebben, vrezen Allah.” (Fātir, 28)
Hoe meer ware kennis iemand heeft – kennis die het hart raakt – hoe dieper zijn innerlijk beven en ontzag voor Allah (swt) worden. Een hart dat zijn Heer niet kent, en geen ontzag voor Hem voelt, is in feite dood.
Ramadan als seizoen van Tezkiyah
Al deze betekenissen van zuivering komen op de mooiste manier samen in de maand Ramadan. In dit spirituele seizoen openen zich unieke mogelijkheden voor de gelovige.
In de Ramadan:
-
beteugelt de gelovige zijn nafs met het vasten,
-
versterkt hij zijn ziel met aanbiddingen als salāh, dhikr, recitatie van de Qur’an, contemplatie, zakāt, sadaqah en liefdadigheid.
Ook zakāt betekent letterlijk “zuivering” en “groei”:
-
het zuiveren van bezit,
-
het reinigen van de ziel van gierigheid,
-
het laten groeien (tazkiyah) van het goed,
-
en het versterken van innerlijke barmhartigheid en vrijgevigheid.
Ramadan wordt zo een praktische school van tezkiyah: minder volgen van verlangens, meer luisteren naar het geweten; minder voeding voor het lichaam, meer voeding voor het hart.
De “smaak” van het geloof
De Profeet (vzmh) zei:
“Er zijn drie zaken die, als iemand ze bezit, hij de zoetheid (smaak) van het geloof zal proeven:
Allah dienen, Hem als Enige aanbidden, en geloven dat er geen god is behalve Hij.
De zakāt van zijn bezit elk jaar gewillig en met tevredenheid betalen (en desnoods iets meer). En wanneer je zakāt geeft, geef dan van het gemiddelde van je bezit; niet van de oude, zieke, slechte of zwakke. Allah vraagt je niet om het allerbeste te geven, maar Hij gebiedt je ook niet om het slechtste te geven.
En het zuiveren van de ziel.”
(Ṭabarānī, Sagīr, I, 334/555; Bayhaqī, Shu‘ab, III, 187)
Een van de metgezellen vroeg:
“Wat betekent het, o Boodschapper van Allah, dat iemand zijn ziel zuivert?”
De Profeet (vzmh) antwoordde:
“Dat hij weet dat Allah met hem is, waar hij zich ook bevindt.”
En hij zei ook:
“Het weten dat Allah met iemand is, waar hij ook is, komt voort uit de volmaaktheid van zijn geloof.”
(Bayhaqī, Shu‘ab, I, 470/741)
De beloning van tezkiyah is hoge rang in het Paradijs. Allah (swt) zegt:
“Tuinen van ‘Adn, waar rivieren onderdoor stromen, waarin zij voor eeuwig zullen verblijven. Dit is de vergelding voor wie zich reinigt.” (Tāhā, 76)
Ramadan is dus niet alleen een maand van honger en dorst, maar de maand waarin tezkiyat an-nafs concreet wordt geoefend: minder eten, meer dhikr; minder luisteren naar de roep van de begeerte, meer naar de roep van de Qur’an. Wie deze kans benut, stapt met een schoner hart, een helderder verstand en een sterkere ziel uit dit gezegende seizoen.
Lees ook: 19 tips voor het gezin tijdens de Ramadan
Vond je dit artikel interessant?
