Inleiding: de ziel voorbereiden op Ramaḍān

Het vasten in de maand Ramaḍān behoort tot de grootste daden van aanbidding. Het is een moment waarop de mens zich herinnert dat hij slechts een reiziger is in deze wereld, en dat hij op een dag alle tijdelijke zegeningen zal achterlaten.

De Qur’ān leert ons dat het vasten een vorm van zelfdiscipline is: door jezelf tijdelijk te onthouden van toegestane zaken, leer je afstand te nemen van de verboden zaken. Je ziel wordt klaargemaakt voor de eeuwige zegeningen van het Hiernamaals.

De unieke plaats van het vasten

Abū Umāmah (ra) vroeg op een dag:

“O Boodschapper van Allah, adviseer mij een daad waarvoor Allah mij zal belonen.”
De Profeet Mohammed (vzmh) antwoordde:
“Ik raad je aan om te vasten, want er is geen aanbidding die zijn gelijke kent.”
(Nasā’ī, Ṣiyām, 43)

Vasten is niet alleen honger en dorst. Het is een spiritueel schild dat het hart zuivert, het ego beteugelt, en de ziel leert om voorrang te geven aan wat Allah tevreden stelt.

De waarde van de suḥūr

De Boodschapper van Allah (vzmh) benadrukte meermaals het belang van suḥūr:

• “Neem suḥūr, al is het maar met een slok water.”
  (ʿAbd al-Razzāq, Muṣannaf, 4/227)

• “Eet de suḥūr, want daarin zit zegen.”
  (Bukhārī, Ṣawm, 20)

De suḥūr is een moment van rust, een geheime ontmoeting tussen de dienaar en zijn Heer, en een teken dat vasten niet bedoeld is als kwelling, maar als genade.

Haram en verdachte zaken vermijden

Ramaḍān is een oefenschool om zelfs het ḥalāl met matigheid te gebruiken. Het herinnert ons eraan dat iemand die overdag niet eens een slok water drinkt uit gehoorzaamheid aan Allah, helemaal niet zou moeten uitreiken naar het harām.

Ibn ʿUmar (ra) zei:

“Ook al word je zo zwak van het gebed als een boog, en zo vermagerd door het vasten als een spijker, Allah zal geen daden accepteren zolang je harām en twijfelachtige zaken niet vermijdt.”

Jalāl ad-Dīn Rūmī zei hierover op prachtige wijze:

“Het vasten zegt: ‘O Allah, deze dienaar heeft zelfs het ḥalāl niet aangeraakt uit gehoorzaamheid aan Uw bevel. Hoe zou hij zich dan wenden tot het harām?’”

Vasten: lofprijzing, dankbaarheid en geduld

Het vasten leert dankbaarheid voor zegeningen, empathie met de armen en behoefteigen, en het ontwikkelt een hart dat gevoelig is voor de roep om hulp.

Het tempert begeerten, kalmeert de stormen van het ego en leert geduld — een van de hoogste spirituele eigenschappen.

De Profeet (vzmh) zei:

“Laat niemand van jullie op de dag van het vasten grof spreken of ruzie maken.
En als iemand hem beledigt, laat hem dan zeggen: ‘Ik ben aan het vasten.’”
(Bukhārī, Ṣawm, 9)

Ruzie, harde woorden, woede en trots — al deze dingen tasten de ziel van het vasten aan, ook al blijft het vasten technisch geldig.

Allah zegt:

“De dienaren van de Meest Barmhartige zijn zij die nederig over de aarde wandelen.
En wanneer onwetenden hen aanspreken, zeggen zij: ‘Vrede.’”
(al-Furqān, 63)

Dit is de adel van het vasten: een mens die niet alleen zijn maag laat vasten, maar ook zijn tong, zijn blik, zijn verstand én zijn hart.

De grens tussen geldig en geaccepteerd vasten

Is het vasten geldig wanneer iemand zonden blijft plegen?

Ja.
Zolang iemand zich onthoudt van eten, drinken en seksuele omgang overdag in Ramaḍān, is zijn vasten geldig.

Wordt het vasten ook geaccepteerd?

Dat is iets anders.

Een vasten waarin iemand:

• roddelt,

• liegt,

• anderen kwetst,

• harām pleegt,

• of voortdurend grove woorden gebruikt,

…is technisch geldig, maar mist de spirituele beloning.

De Profeet (vzmh) waarschuwde:

“Wie het liegen en slecht gedrag niet laat, bij hem heeft Allah geen behoefte aan dat hij zijn eten en drinken laat.”
(Bukhārī, Ṣawm, 8)

Dit betekent:
Het vasten als ritueel blijft staan, maar de essentie, het licht, de barakah en de beloning kunnen verloren gaan.

Het voorbeeld van de twee vrouwen

Ubayd, de dienaar van de Profeet (vzmh), vertelt:

Er kwamen twee vrouwen naar de Profeet (vzmh) die bijna flauw vielen van het vasten. Men vroeg of zij hun vasten mochten verbreken.

De Profeet (vzmh) vroeg om een kom, en zei tegen de eerste vrouw:

“Braak in deze kom.”

Zij braakte bloed, pus en stukjes vlees.
De tweede vrouw deed hetzelfde.

Toen zei de Boodschapper van Allah (vzmh):

“Deze vrouwen hebben zich onthouden van wat Allah heeft toegestaan,
maar zij verbraken hun vasten met wat Allah heeft verboden.
Zij aten het vlees van mensen — zij pleegden roddel.”
(Aḥmad, 5/431)

Dit is niet symbolisch, maar letterlijke weergave van hun spirituele toestand. Roddelen en kwaadspreken vreten aan het vasten zoals vuur hout opeet.

Slot: het hart moet vasten, niet alleen de maag

Voor een volmaakt en aanvaard vasten is het nodig:

• dat de maag zich onthoudt,

• dat de tong zich onthoudt,

• dat de ogen zich onthouden,

• dat het hart zich onthoudt
  van elke vorm van harām en kwaad.

Ramaḍān is een maand waarin het uiterlijk vasten de deur opent naar het innerlijk vasten — een staat van rust, zachtheid, nederigheid en nabijheid tot Allah.

Moge Allah ons vasten niet alleen geldig, maar ook volledig geaccepteerd maken.

Moge Hij onze tongen zuiveren, onze harten verzachten en ons vormen tot dienaren van licht.

Āmīn.

Lees ook: Vasten is een schild